De ayurvedische benadering en behandeling van diabetes mellitus type 2

Ayurveda is de oudst bekende natuurlijke geneeswijze op deze aarde, en vindt haar oorsprong in het India van 10.000 jaar terug. Ayurveda (Sanskriet voor “kennis van het leven”) is een uitvoerig traditioneel natuurlijk gezondheidssysteem dat de relatie tussen lichaam, geest en ziel benadrukt. Ayurveda is een unieke wetenschap en biedt referenties voor de behandeling van specifieke ziekten. De theorie van de ayurveda is zeer bruikbaar voor de analyse van de individuele patiënt en het kennen van zijn of haar constitutie. Hiermee ontstaat begrip voor de variaties in ziekte manifestatie en kan men naar gelang behandelmodellen opstellen.

Duizenden jaren geleden werd de ziekte zoals wij die kennen als Diabetes Mellitus al beschreven in de oude ayurvedische tekstboeken. De etiologie, pathologie, prognose en behandeling van diabetes worden in detail beschreven door de ayurvedische arts, Charaka in zijn Charaka Samhita (compendium).
Charaka noemde de ziekte Madhumeha (zoete doorstroom), of ook wel Prameha (overmatige doorstroom) en beschreef het als de ziekte waarbij de patiënt in verhoogde mate urineert, waarbij de urine een zoet, wrang en ruw karakter heeft.

Studie van de oude ayurvedische literatuur toont dat diabetes vrij goed bekend was en werd opgevat als ziekte entiteit in het oude India. De etiologie, pathogenese en de behandelprincipes beschreven in de oude teksten lijken zeer veel op moderne concepten over diabetes.

De beschrijving van diabetes vanuit het beheersstandpunt komt opvallend overeen. Men beschreef een diabetes zonder overgewicht (Krisha) en een diabetes met overgewicht (Sthool) wat overeenkomt met de insuline en niet insuline afhankelijke diabetes zoals wij die kennen.

Etiologie van Diabetes (Prameha Hetu)

Een andere geneesheer uit het oude India, Sushruta schreef dat een persoon met luie inslag die overdag slaapt en die de gewoonte heeft  veelvuldig zoete dranken te drinken en zware vetrijke maaltijden te nuttigen makkelijk aan deze ziekte ten prooi valt.

De arts Charaka beschreef ook dat gebrek aan beweging en bovenmatige mentale stress belangrijke oorzakelijke factoren voor het ontstaan van diabetes zijn.

Genetische factoren die bijdragen aan het ontstaan van suikerziekte worden zeer duidelijk beschreven de door de beide geneesheren Charaka en Sushruta. Zij noemden dit specifiek ‘Bheej Dosha Prameha’ wat vrij vertaald diabetes door een defect in de genen betekent.

Voortekenen van Diabetes (Purvarupani)

Voordat een persoon type 2 diabetes ontwikkelt, komt hij of zij bijna altijd in een staat die gekend wordt als prediabetes. Bij prediabetes zijn is de bloedglucosespiegel hoger dan normaal maar nog niet hoog genoeg om als diabetes gekenmerkt te worden. Recente studie geeft aanwijzingen dat lange termijn schade van het lichaam aan specifiek het hart en bloedvatstelsel waarschijnlijk al optreedt gedurende de prediabetes fase. Onderzoek laat ook zien dat wanneer tijdig actie wordt ondernomen bij prediabetes, zoals het veranderen van de leefstijl, voorkomen kan worden dat diabetes zich ontwikkelt.

Ayurveda heeft heel helder de voortekenen van diabetes beschreven (prediabetes). Bij tijdig herkennen van deze symptomen en het daarop snel ingrijpen ia de ziekte meest nog reversibel.

Hieronder worden de voortekenen zoals omschreven in de verschillende ayurvedische literatuur gegeven:

  • Dantanidam Maldhyatwam, Netra Jihwa sravan upadeho – de vorming en aanwezigheid van excessieve uitscheidingsproducten aan tong, keel ogen en oren.
  • Hasta-pada-tala Daha – brandende gevoelens aan handen en voeten
  • Chikkanata Dehe – vettigheid over het hele lichaam
  • Swadu Asyata – zoete smaak in de mond
  • Swedogamdha – excessief transpireren
  • Shitilangata – verslapping van het lichaam
  • Swapna sukhe rati – overmatig slapen
  • Ghanamgata – zware en dove gevoelens van het lichaam
  • Kesha-nakhati-vrdhi – overmatige groei van haren en nagels
  • Sheeta priyatwa – voorliefde voor koude
  • Gala-talu-shosha – droogte van mond en verhemelte
  • Mutre Abhidhavanti Pipilika – de uitgescheiden urine is geliefd bij bijen en mieren
  • Keshehu jatili bhavah – matter wordend haar
  • Tandra – apathie
  • Shweta madhura mutrata – urine als honing
  • Sada – gebrek aan plezier, vermoeidheid

Symptomen van Diabetes

 Samanya Rupa (algemene verschijnselen)

De karakteristieke kenmerken van diabetes zijn Prabhutamutrata en Avilamutrata wat respectievelijk ‘overmatig urineren’ en ‘troebele urine’ betekent.

Vishesha Rupa (specifieke verschijnslen)

De geneesheer Shushruta  beschreef in interessant symptoomcomplex van diabetes: de diabeet wil rusten tijdens het lopen, gaat liggen waar hij kan zitten en gaat slapen waar hij kan liggen.

Hieronder geven we de symptomen van diabetes:

  • Overmatig en frequent urineren
  • Branderige sensaties aan handpalmen en voetzolen
  • Toegenomen honger
  • Overmatige dorst
  • Zoete sensatie op de tong, in de mond
  • Gewichtsverlies
  • Troebel gezichtsveld
  • Moeilijk genezende wonden
  • Huidinfecties
  • Extreme vermoeidheid
  • Jeukende geslachtsdelen
  • Jeuk over het gehele lichaam

Prognose van Diabetes

Ayurveda onderscheidt in beginsel drie constitutietypen. Het eerste type wordt Kapha genoemd en is vrij vertaald te interpreteren als het endomorfe type. Een endomorf lichaam heeft een ronde, volle vorm; de spieren zijn niet bijzonder ontwikkeld; hoge en vierkante schouders en een korte nek; bij gewichtstoename gaat het vet rond de heupen en dijen zitten en de stofwisseling is laag. Het tweede type heet Pitta en kan vergeleken worden met het mesomorfe type. Een mesomorf lichaam heeft beter ontwikkelde spieren; is van nature slank en atletisch gebouwd met brede schouders; sterke armen en benen en een gemiddelde stofwisseling. Het derde en laatste type is Vata en kan beschouwd worden als het ectomorfe type. De ectomorf is van nature frêle gebouwd en mager. Een ectomorf heeft dunne armen en slanke benen en een bescheiden borstkas.

Volgens Ayurveda zijn er drie hoofdgroepen van Prameha:

  1. Sadhya – de ziekte kan met de goede behandeling worden genezen
  2. Yapya – De ziekte kan met de goede behandeling in controle worden gehouden
  3. Asadhya – de ziekte is ongeneeslijk

Volgens de ayurvedishe teksten is het slijtageproces door diabetes langzamer bij patiënten met een Kapha constitutie en de ziekte is bovendien relatief makkelijk te genezen (Sadhya). Daarentegen zullen de patiënten met een Pitta of Vata constitutie een snellere progressie van diabetes laten zien.

De Behandeling van Diabetes

De moderne aanpak van diabetes blijft ondanks de wetenschappelijke vooruitgang onbevredigend. Medicijn intolerantie, overgevoeligheid en resistentie voor insuline, het gevaar van acute en chronische complicaties maken het al te meer interessant te zoeken naar veilige, goedkope en effectieve remedies.

Ayurveda biedt vanuit haar rijke historie een palet aan behandelinterventies voor suikerziekte.

Ondanks het feit dat ayurveda goed op de hoogte is van hyperglycaemie  bij Prameha, wordt er bij de behandeling meer nadruk gelegd op het corrigeren van de verstoorde weefsels en het mechanisme (Samprapti) dat daaronder ligt.

Voor de behandeling van Prameha heeft de geneesheer Charaka een onderverdeling in twee groepen patiënten gemaakt:

  1. Sthula pramehi (diabetes door/met overgewicht) – indien de patiënt voldoende krachtig is, worden hier intensieve reinigingskuren met medicinaal braken, purgeren en klisma’s voorgeschreven. Het doel van de behandeling is genezing. Deze reinigende behandeling wordt Shodana genoemd.
  2. Krishah pramehi ( diabets zonder overgewicht) – Slanke en zwakke patiënten worden geadviseerd aansterkende kruiden en voedingswaren te consumeren. Dit is een meer palliatieve vorm van behandeling en wordt in de ayurveda Shamana genoemd.

Leefstijl is belangrijk

Bij diabetes door overgewicht zal in de eerste plaats de focus liggen bij het corrigeren van het gewicht. Overgewicht en diabetes zijn typische leefstijlaandoeningen die vooral de laatste decennia in de westerse wereld enorm zijn toegenomen. Niet alleen volwassenen maar ook steeds meer kinderen krijgen diabetes. Diabetes is dus niet alleen een gevolg van de vergrijzing maar vooral een gevolg van een veranderende leefstijl. Op zich zou dat gunstig zijn, want als men zelf debet is aan de toename van diabetes, kan men er ook iets aan doen. Uit onderzoek blijkt dat diabetes type 2 in 60-95% van de gevallen te voorkómen is. Tevens blijkt dat een alvleesklier, die op hoge toeren insuline maakt, kwetsbaarder is voor beschadiging en dus voor het ontstaan van diabetes. Ook de overconsumptie van suiker en koolhydraten tast de functie van de alvleesklier aan. In alle gezonde culturen waar mensen lang leven, is men echter zeer zuinig met voeding, vooral waar het koolhydraten betreft. Overgewicht komt daar niet of nauwelijks voor. Een bekend voorbeeld hiervan zijn de Okinawa’s in Japan. Verder zijn er in het verleden rapportages verschenen over de Hunza’s, de Abkhasiërs en Andesdorpen in Equador. In deze gemeenschappen worden zeer hoge leeftijden bereikt. Behalve matig met voedsel bleven deze mensen tot op hoge leeftijd fysiek actief waardoor de insulinegevoeligheid verhoogd wordt en tegelijkertijd de insulinespiegel wordt verlaagd.

Hoewel er bij diabetes een erfelijke factor in het spel is, valt er dus veel te voorkómen. Dat geldt tevens voor alle aan diabetes gerelateerde aandoeningen zoals hart- en vaatziekten, nierproblemen, nierschade enzovoorts. Paradoxaal genoeg is de diabetesepidemie een gevolg van onze ‘welvaart’. Welvaart leidt, zoals we zo vaak zien, tot onze eigen ondergang.

De ayurveda biedt tal van dieetadviezen en kruidenpreparaten om overgewicht te bestrijden.

Hieronder geven we enkele algemene ayurvedische voedingsadviezen. Of je nu suikerziekte hebt of je bent gezond, deze regels gelden altijd en zijn zeer nuttig om de gezondheid in stand te houden:

  • Eet de juiste hoeveelheid: niet te veel of te weinig

De maag is geen afvalbak waar u onbeperkt eten in kunt ‘gooien’, maar heeft een beperkte capaciteit voor de inname van voedsel. Te veel eten leidt tot overbelasting en daardoor tot onvoldoende vertering. Te weinig voedsel geeft oververtering wat ook niet goed is. Ayurveda stelt dat de inhoud van beide handen tot een kommetje gevormd precies de goede hoeveelheid is.

  • Eet op vaste tijden

Zeker indien u medicijnen of insuline gebruikt is het belangrijk dat u met regelmaat eet. Zorg ervoor dat u op vaste tijden drie maaltijden per dag eet. Regelmatig eten is belangrijk voor het behoud van een normale bloedglucosewaarde. Voor mensen die bloedglucoseverlagende medicijnen (pillen of insuline) gebruiken is het extra belangrijk om regelmatig te eten.

  • Eet bij een goede eetlust en niet voordat de vorige maaltijd verteerd is

Om ervoor te zorgen dat uw voedsel goed verteert, dient de laatste maaltijd die u genuttigd heeft verteerd te zijn alvorens u de volgende maaltijd nuttigt. Uw voedsel verteert niet optimaal wanneer u eet voordat de vorige maaltijd verteerd is. Wees matig met tussendoortjes en gebruik hiervoor bij voorkeur niet te zoet fruit zoals een appel, een licht biscuitje of noten.

  • Drink niet te veel tijdens, voor of na het eten

Drinken voor, tijdens of na het eten verdunt de spijsverteringssappen en spoelt ze weg zonder dat ze hun werking op ons voedsel goed kunnen uitoefenen. Kleine slokjes water tijdens de maaltijd zijn wel heel goed. Hierdoor wordt het voedsel bevochtigd waardoor de spijsverteringssappen er beter bij kunnen komen.

  • Drink als je dorst hebt en eet als je honger hebt

Het eigen lichaam geeft aan wat het nodig heeft. Bij dorst is er behoefte aan vocht en bij honger aan voedsel. Luister hiernaar.

  • Eet in een rustige omgevingOm uw eten goed te verteren is het belangrijk dat u uw maaltijd in een rustige omgeving nuttigt. Neem de tijd voor uw voedsel, behandel het met respect. Eten en televisie kijken is bijvoorbeeld zeer slecht voor de spijsvertering, net zoals eten terwijl u geëmotioneerd bent.
  • Eet niet te snel of te langzaam (goed kauwen!)

Hoe beter u uw voedsel kauwt, hoe makkelijker voor uw spijsvertering. Wen u aan om uw voedsel zo’n dertig keer te kauwen voordat u het doorslikt. De Ayurveda zegt: drink uw voedsel en eet uw drinken. Voedsel moet zodanig gekauwd worden dat het vloeibaar is als u het doorslikt en uw drank dient niet gulzig gedronken te worden.

  • Slaap overdag niet

Overdag slapen zorgt ervoor dat uw lichaam uit balans raakt. Tijdens de slaap werkt de spijsvertering op ongeveer 30%. Dit heeft tot gevolg dat voedsel in de maag en darmen niet goed verteert. De Ayurveda schrijft een slaapperiode voor van 10 uur ’s avonds tot 6 uur ‘s ochtends.

  • Eet niet vlak voor het slapen gaan

Om precies dezelfde reden als hierboven beschreven dient u niet vlak voor het slapengaan te eten.

  • Zit rechtop tijdens het eten

Als u rechtop zit, worden de organen in uw buik niet bekneld waardoor ze optimaal hun functie kunnen uitoefenen.

  • Negeer de aandrang voor ontlasting of urine niet 

Het onderdrukken van natuurlijke behoeftes heeft tot gevolg dat spanning zich in de ingewanden opbouwt. Dit kan pijnlijke krampen geven en tot een slechte vertering leiden.

  • Drink iedere ochtend na het opstaan een glas heet water

Het ’s ochtends drinken van een glas heet water brengt het hele organisme op gang en is zeer goed voor de spijsvertering.

  • Rust na iedere maaltijd een half uur en maak vervolgens een kleine wandeling

De Ayurveda schrijft voor om na de maaltijd gedurende een half uur achterover te gaan zitten. Dit geeft de spijsvertering de kans om het eten goed te verteren. Na de rustperiode kunt u een ontspannen wandeling maken van circa 500 stappen.

Diabetes en de relatie met stress

Van oudsher is bekend dat “stress” de bloedglucoseregulatie sterk kan beïnvloeden. Hierbij spelen ondermeer de stresshormonen adrenaline, noradrenaline en cortisol een belangrijke rol. Deze zorgen voor verhoogde activiteit van het organisme, dat tot uiting komt in o.a. een verhoogde alertheid, versnelde hartslag, transpiratie en gespannen spieren. Onder invloed van stress kunnen sterke schommelingen optreden in de bloedglucose. Bij diabetes kan de last die de aandoening zelf met zich meebrengt, oorzaak zijn van bovenmatige stress. Er kunnen ook andere gebeurtenissen aan ten grondslag liggen. Schommelingen in de bloedglucose kunnen het directe gevolg zijn van de invloed van stresshormonen. Ook de negatieve gevolgen van stress op het zelfzorggedrag kunnen schommelingen in de bloedglucose veroorzaken. Denk bijvoorbeeld aan slecht slapen, maaltijden overslaan, meer alcohol drinken, medicijngebruik enzovoort.

Diabetes en de relatie met beweging

Nederland kenmerkt zich, net als andere geïndustrialiseerde landen, door een grote mate van bewegingsarmoede. Te weinig bewegen heeft in het algemeen een negatieve invloed op het lichaamsgewicht, het vetpercentage, het cholesterol, de glucosetolerantie, de insulinegevoeligheid, de botdichtheid, de bloeddruk, de fysieke belastbaarheid en het functioneren van gewrichten. Deze risicofactoren bevorderen het ontstaan van hart- en vaataandoeningen, bepaalde vormen van kanker, angst en depressie, diabetes en botontkalking. Lichamelijke inactiviteit is bovendien een van de belangrijkste onafhankelijke determinanten van vroegtijdig overlijden. Vroeger, in de tijd dat de mens nog jaagde, had men veel meer beweging dan in de huidige tijd. Zodra men honger kreeg ging men op zoek naar eten. Dit was een tijdrovende en energieverslindende bezigheid. Overgewicht bestond in die tijd niet. Dat kon ook niet, alle overtollige calorieën werden wel weer verbrandt tijdens de zoektocht naar voedsel.
Tegenwoordig is het heel anders gesteld. Wij bewegen nauwelijks, we werken veel zittend, overal is aangedacht om het ons zo gemakkelijk mogelijk te maken. Bijvoorbeeld: in de winkels zijn liften en roltrappen aangebracht en als we willen eten is alles kant-en-klaar in de koelkast aanwezig. De afstand naar die koelkast is hooguit 10 meter, dus we hoeven niet meer te bewegen om te eten.

Arts & Ayurveda
Victor Manhave (1967) heeft jaren in India gestudeerd op de eeuwenoude gezondheidsleer Ayurveda. In India, maar ook in de VS, is Ayurveda een geaccepteerde gezondheidsleer. Centraal staat het streven naar evenwicht in de stofwisseling. Ayurveda is misschien wel het antwoord op chronische ziekten waarbij het lichaam (en geest) langdurig uit balans zijn. Victor Manhave is ook in Nederland afgestudeerd arts.

Victor Manhave is de oprichter van het ayurvedische behandelprogramma Diabese voor de behandeling van suikerziekte en overgewicht. Ga voor meer informatie naar http://www.diabese.nl.

Victor Manhave

Kijk ook eens op diabese.nl

Over Victor Manhave

Studied Ayurveda from '91-'95 in Mumbai (Bombay) Studied Medicine from '96-'02 in Rotterdam at Erasmus Medical Centre Ayurveda Clinic in Rotterdam

Geplaatst op december 6, 2011, in Uncategorized. Markeer de permalink als favoriet. Een reactie plaatsen.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers op de volgende wijze: